Mechanizm Finansowy Europejskiego Obszaru Gospodarczego oraz Norweski Mechanizm Finansowy

Po rozszerzeniu Unii Europejskiej przed nowymi państwami członkowskimi, oprócz możliwości finansowania sektora kultury z funduszy strukturalnych, pojawiła się możliwość wsparcia projektów z zakresu kultury w ramach Mechanizmu Finansowego Europejskiego Obszaru Gospodarczego oraz Norweskiego Mechanizmu Finansowego.

Układ o utworzeniu Europejskiego Obszaru Gospodarczego (EOG) został podpisany w dniu 2 maja 1992 r. i wszedł w życie 1 stycznia 1994 r. Obecnie obejmuje 27 państw członkowskich Unii Europejskiej oraz państwa członkowskie Europejskiego Stowarzyszenia Wolnego Handlu (European Free Trade Association - EFTA) - Islandię, Lichtenstein i Norwegię. We współpracy w ramach EOG nie uczestniczy jednakże Szwajcaria, która także jest członkiem EFTA. Układ o EOG wprowadził wspólne ustawodawstwo w zakresie handlu i gospodarki we wszystkich krajach stowarzyszonych. Dzięki porozumieniu Norwegia, Islandia i Lichtenstein stały się częścią Rynku Wewnętrznego UE, co oznacza korzystanie z czterech swobód: swobodnego przepływu towarów, kapitału, usług i osób. W zamian za dostęp do jednolitego rynku państwa EFTA, należące do EOG, udzielają pomocy uboższym państwom Unii.

Dnia 14 października 2003 r. w Brukseli została podpisana Umowa o rozszerzeniu Europejskiego Obszaru Gospodarczego. Jednym z elementów podpisanej Umowy było przyznanie Polsce i pozostałym nowym krajom członkowskim UE środków finansowych w ramach Mechanizmu Finansowego EOG oraz Norweskiego Mechanizmu Finansowego. Przyznane Polsce środki w wysokości 533,6 mln euro w ramach obu mechanizmów były dostępne w okresie od 1 maja 2004 r. do 30 kwietnia 2009 r., po podpisaniu przez Stronę polską oraz Norwegię, Islandię i Lichtenstein tekstów Memorandum of Understanding (MoU) wraz z trzema aneksami (Memorandum of Understanding wdrażania Norweskiego Mechanizmu Finansowego 2004-2009 - podpisane 14 października 2004 r. oraz Memorandum of Understanding wdrażania Mechanizmu Finansowego EOG 2004-2009 - podpisane 28 października 2004 r.).

Podział środków wg państw(Mechanizm Finansowy EOG oraz Norweski Mechanizm Finansowy)
Podział środków wg państw
(Mechanizm Finansowy EOG oraz Norweski Mechanizm Finansowy)

Głównym celem utworzonego przez Państwa Darczyńców Mechanizmu Finansowego EOG oraz Norweskiego Mechanizmu Finansowego jest realizacja przedsięwzięć prorozwojowych przyczyniających się do zmniejszania różnic ekonomicznych i społecznych w obrębie Europejskiego Obszaru Gospodarczego. Ponadto, realziacja przedsięwzięć ma służyć zacieśnieniu wspólpracy bilateralnej pomiędzy Polską a Państwami Darczyńcami.

W latach 2004-2009 wsparciem dla Polski objętcyh zostało 10 obszarów priorytetowych. Na Priorytet 3 Ochrona kulturowego dziedzictwa europejskiego, w tym transport publiczny i odnowa miast przeznaczono początkowo 70 mln euro (czyli 13,1% z całości przyznanych Polsce środków). Kwota ta została ostatecznie zwiększona do 88,4 mln euro (co stanowi 15,8% całkowitej puli środków przyznanej Polsce). Wśród wszystkich priorytetów obu mechanizmów, priorytet ten zajmuje trzecie miejsce pod względem wysokości finansowania (za priorytetami: Ochrona środowiska oraz Wdrażanie przepisów z Schengen).

Możliwości dofinansowania projektów z zakresu kultury, oprócz Priorytetu 3 - Ochrona kulturowego dziedzictwa europejskiego, zostały także uwzględnione w:

  • Priorytecie 6 - Badania naukowe
  • Funduszu Wymiany Kulturalnej
  • Funduszu dla Organizacji Pozarządowych,
  • Funduszu Stypendialnym i Szkoleniowym oraz
  • Programie Naukowym.
Podział środków wg państw(Mechanizm Finansowy EOG oraz Norweski Mechanizm Finansowy)
Podział środków wg państw
(Mechanizm Finansowy EOG oraz Norweski Mechanizm Finansowy)